เทคโนโลยีสารสนเทศ
"เทคโนโลยีสารสนเทศ"
หรือ Information Technology ที่มักเรียกกันว่า
ไอที นั้น เน้นถึงการจัดการในกระบวนการดำเนินงานสารสนเทศ
หรือสารนิเทศในขั้นตอนต่างๆ ตั้งแต่
การแสวงหา การวิเคราะห์ การจัดเก็บ การจัดการ
และการเผยแพร่ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพ
ความถูกต้อง
ความแม่นยำ และความรวดเร็วทันต่อการนำมาใช้ประโยชน์
ประเด็นที่ว่าไอทีประกอบด้วยอะไรนั้น
ข้าพเจ้าได้ไปถามมาจากหลายท่าน
เช่น รศ.ดร. ครรชิต มาลัยวงศ์
อาจารย์บอกว่า ประกอบด้วยกลุ่มเทคโนโลยีด้านคอมพิวเตอร์ทั้ง
ฮาร์ดแวร์ ซอฟต์แวร์ ฐานข้อมูล กลุ่มเทคโนโลยีสื่อสารโทรคมนาคมต่างๆ
กลุ่มเทคโนโลยีการควบคุมอัตโนมัติซึ่งรวมถึงเทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์ด้วย
กลุ่มเทคโนโลยีการพิมพ์ และเรื่องที่สำคัญอีกเรื่องหนึ่งคือ
เรื่องของความรู้วิธีการใช้งานหรือเรื่องของ
know how แล้วก็ได้อ่านบทความของ
ดร.สุเมธ วงศ์พานิชเลิศ ในวารสารสุโขทัยธรรมมาธิราช
เรื่อง "เทคโนโลยีสารสนเทศและการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์"
อาจารย์เน้นเฉพาะสามกลุ่มแรก ไม่ได้เน้นเรื่องเทคโนโลยีการพิมพ์
คุณวิลาวรรณ วนดุรงค์วรรณ คุณวิลาวรรณก็เน้นอยู่
3 เรื่อง คือเรื่องฐานข้อมูล หรือ Database
เรื่องเทคโนโลยีสื่อสารโทรคมนาคม หรือ Telecommunication
และเรื่องคอมพิวเตอร์ ก็เลยขออาศัยนิยามของคุณวิลาวรรณ
เพราะดูจะเชื่อมโยงกับงานที่ข้าพเจ้าทำ
คืองานด้านประวัติศาสตร์ได้มากที่สุด
แนวคิดเรื่อง
ฐานข้อมูล หรือ Database
ในแง่ของการศึกษาประวัติศาสตร์นั้น
แนวคิดเรื่องฐานข้อมูลเป็นเรื่องที่ใช้มากที่สุด
เพราะว่าวิชาประวัติศาสตร์ต้องศึกษาหรือวิเคราะห์แสดงความคิดเห็น
ออกมาในกรอบของข้อมูลที่มีอยู่เท่านั้น
จะจินตนาการออกไปเองโดยที่
ไม่มีข้อมูลเป็นเครื่องยืนยันไม่ได้
ผู้มีวิชาชีพทางด้านประวัติศาสตร์
จึงมีความคุ้นเคยกับเรื่องฐานข้อมูลอยู่มาก
แนวคิดเรื่องฐานข้อมูล เป็นสิ่งที่มีมานานคู่กับมนุษยชาติ
และการสร้างอารยธรรมความเจริญในด้านต่างๆ
ที่มนุษย์สร้างสรรค์ขึ้นมานั้น เป็นผลมาจากความรู้ที่สั่งสมกันมา
และพัฒนาต่อไปในคนรุ่นหนึ่ง
สืบต่อมายังอีกรุ่นหนึ่ง แล้วพัฒนาต่อเนื่องกันไปเรื่อยๆ
มนุษย์เห็นคุณค่าของความรู้ และต้องการส่งต่อข้อมูลความรู้นั้นมายังคนรุ่นหลัง
ในสังคมโบราณที่มีประชากรน้อย
และเป็นสังคมเรียบง่ายไม่ซับซ้อน
มนุษย์อยู่อย่างสอดคล้องกลมกลืนกับธรรมชาติ
เปลี่ยนแปลงธรรมชาติไม่มาก ธรรมชาติจึงเป็นพลังสำคัญที่ทรงอิทธิพลและบางครั้งดูลึกลับ
ดังนั้น ในสังคมโบราณที่ยังไม่รู้จักการเขียนหนังสือ
จึงถ่ายทอดเก็บข้อมูลความรู้ในรูปของนิทานพื้นบ้าน
ปรัมปราคติ ซึ่งมักจะแทรกและสื่อพลังธรรมชาติในรูปของเทพเจ้า
และสิ่งปาฏิหาริย์ต่างๆ ด้วยวิธีการนี้
มนุษย์ก็สามารถจัดเก็บและถ่ายทอดข้อมูลความรู้ต่างๆ
รวมทั้งความเป็นมาของชุมชนส่งต่อสืบทอดมาให้คนรุ่นหลังได้
จะเห็นได้ว่า ทั้งสังคมตะวันออกและสังคมตะวันตก
ล้วนมีนิทานพื้นบ้านและปรัมปราคติอยู่มาก
ขอแทรกเรื่องที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวเล่าให้ฟัง
เมื่อข้าพเจ้ายังเด็กอยู่ทรงเล่าเรื่องหนองถล่ม
เรื่องมีอยู่ว่ามีชาวบ้านอยู่กันเป็นชุมชน
ต่อมาเกิดมีกระรอกเผือกบ้าง ปลาเผือกบ้าง
ถือเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ ห้ามไม่ให้คนกิน
แต่ก็มีคนที่ไม่เคารพเชื่อฟังคำห้าม
ไปจับมากิน ขณะเดียวกันก็มีคนไม่กิน
คนที่กินปรากฏว่า ชั่วข้ามคืนบ้านช่องถล่มกลายเป็นหนองน้ำ
ส่วนคนที่ไม่กินบ้านช่องก็ยังเป็นเกาะตั้งอยู่
ทรงบอกว่า ผู้ใหญ่ในชุมชนที่เล่าเรื่องให้ผู้คนในชุมชนฟัง
คงทราบว่า นี่เป็นปรากฏการณ์ทางวิทยาศาสตร์หรือทางภูมิศาสตร์
ที่พื้นดินไม่สามารถจะทนต่อน้ำหนักบางอย่างได้
ก็ถล่มลงไป ส่วนไหนที่แข็งก็ยังคงอยู่
ผู้ใหญ่ที่เล่าบอกเล่าเก็บข้อมูลเกี่ยวกับปรากฏการณ์นี้
โดยโยงกับอิทธิฤทธิ์เหนือมนุษย์
เพื่อให้จำได้ง่ายและสอดคล้องกับสภาพสังคม
ความเชื่อในสมัยนั้น เรื่องนี้ถ้าไปทูลถาม
คิดว่ายังโปรดที่จะเล่าอยู่ เรื่องนิทานแบบหนองถล่มนี้น่าสังเกตว่ามีอยู่ทั่วโลก
เมื่อมนุษย์รู้จักการเขียนหนังสือ
เข้าสู่สังคมของการอ่านเขียน พร้อมกับที่มีประชากรเพิ่มมากขึ้น
กิจกรรมต่างๆ เพิ่มทวีหลากหลายขึ้น ข้อมูลความรู้จึงมากขึ้นด้วย
ในขณะเดียวกันก็มีผู้ที่อ่านเขียนได้มากขึ้นเช่นกัน
มนุษย์ก็ได้พัฒนาฐานข้อมูลของตน
เพิ่มจากการเล่าปากต่อปากมาเป็นจารึก
บันทึก ปูมโหรจดหมายเหตุ และหนังสือที่เขียนด้วยมือ
เมื่อค้นพบการพิมพ์ การจัดเก็บข้อมูลความรู้ในรูปของหนังสือก็ยิ่งสะดวกขึ้น
รวมทั้งเผยแพร่ความรู้ได้กว้างและมากขึ้นด้วย
เรื่องปูมโหรนั้นผู้ที่เป็นโหราจารย์จะรวบรวมบันทึกไว้ว่า
ปีนั้นปีนี้มีอะไรเกิดขึ้น
จะได้เก็บไว้สอบเทียบกับเรื่องโหรของเขาว่า
เขาทำนายถูกหรือทำนายผิด ปัจจุบันนี้
เราคงไม่เชื่อกันแล้วว่า โหรจะไปทำนายอนาคตได้อย่างไร
แต่เรื่องที่เขาเขียนเอาไว้บันทึกเอาไว้ก็มีประโยชน์
ทำให้เรารู้ว่าในปีใดมีเหตุการณ์อะไรเกิดขึ้น
เมื่อสังคมเจริญก้าวหน้าขึ้นตามพลังความรู้ทางวิทยาศาสตร์
และเทคโนโลยี สังคมก็ยิ่งซับซ้อนขึ้น
ข้อมูลความรู้เพิ่มพูนมากยิ่งขึ้น
ก็มีการจัดหมวดหมู่ข้อมูลหรือที่เรียกกันว่า
filing รวบรวมข้อมูลเป็นกลุ่มๆ แล้วจัดแบ่งแยกย่อยอย่างเป็นระเบียบ
มีรหัสของข้อมูลแต่ละกลุ่ม
เพื่อสะดวกต่อการสืบค้น ถึงตอนนี้ถ้าจดบันทึกไว้เฉยๆ
ไม่พอละ ต้องจัดเป็นหมวดเป็นหมู่
คนที่จะจัดหมวดหมู่ได้ ต้องเป็นคนที่ละเอียดลออพิถีพิถัน
ในการจัดกลุ่มและแบ่งแยกย่อยให้เป็นระบบที่มีระเบียบ
ข้าพเจ้าเคยถูกผู้ใหญ่บอกว่า การเก็บของแบบข้าพเจ้าเขาไม่เรียกว่า
filing เขาเรียกว่า piling คือมีอะไรก็สุมๆ
กันเข้าไป แต่ว่าทำอย่างนั้น จะหาอะไรก็มักไม่เจอ
คนทำ filing ต้องมีระบบมีระเบียบ
อีกอย่างหนึ่งต้องมีความรู้เรื่องของหมวดหมู่
หรือ set ที่เราเรียนในวิชาคณิตศาสตร์บทที่
1 ตอนเริ่มต้นเลย เราก็ต้องเรียนเรื่อง
set ว่าอันไหนเรื่องไหนควรจะอยู่กับหมวดไหน
ซึ่งเวลาที่ซับซ้อนมากเข้า ก็ไม่ใช่ของง่ายเหมือนกันในการจัดหมวดหมู่
เท่าที่ทราบพระบาทสมเด็จพระจ้าอยู่หัว
ทรงสนพระทัยเรื่องข้อมูลและการทำ
filing ข้อมูลต่างๆ ทรงรวบรวมและจัดระบบ
filing ข้อมูลต่างๆ ที่มีอยู่โดยไม่จำเป็นต้องใส่ในคอมพิวเตอร์
ทรงเก็บเป็นแฟ้มเป็นหมวดหมู่ทรงทำมานานแล้ว
ทรงเล่าว่า ที่คุณขวัญแก้วทำถวายตอนหลังนี่
ทรงเป็นคนสอนให้ทำ หากใครไปสนทนากับคุณขวัญแก้ว
เรื่องพระราชกรณียกิจในช่วงระยะแรกที่เสด็จขึ้นครองราชย์
ก็จะพบว่าคุณขวัญแก้วจัดเก็บและทำ
filing ข้อมูลพระราชกรณียกิจไว้อย่างดี
มีเรื่องการสาธารณสุข การสื่อสารกับประชาชนทางวิทยุ
การเสด็จเยือนสหรัฐอเมริกาและยุโรปเมื่อ
พ.ศ. 2503 เป็นต้น หรือเรื่องภาพถ่ายต่างๆ
ในส่วนช่างภาพส่วนพระองค์ที่ใช้กันอยู่ทุกวันนี้
ที่มีการเขียนเบอร์เรียงลำดับกันมาให้ค้นได้ง่าย
ก็เป็นระบบที่ทรงตั้งเอาไว้
หรืออย่างเรื่องการทำแผนที่ ก็ไม่ได้ทรงทำเป็น
digital mapping อย่างที่เดี๋ยวนี้นิยมทำกัน
เท่าที่ทราบทรงใช้วิธีเสด็จไปที่สถานที่นั้นๆ
ได้สัมผัส ได้เห็น ก็บันทึกไว้ในความจำของท่าน
เวลาทรงขับรถไปถึงสะพาน มองดูลำธาร
ทรงชะโงกดู เห็นน้ำไหลจากทางไหนไปทางไหน
ก็ทราบความสูงต่ำของพื้นที่ ก็ทรงเอาข้อมูลมาบันทึกสร้างในสมอง
แบบที่เราสร้างในคอมพิวเตอร์ เป็น
digital terrain model หรือเป็นภาพแผนที่ออกมา
แล้วทรงบอก model ที่อยู่ในสมองนี้ให้คนอื่นทำในรายละเอียดต่อไปได้
การปฏิวัติทางวิทยาศาสตร์และการปฏิวัติอุตสาหกรรมในคริสต์ศตวรรษที่
17 และ 18 เป็นเหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์ของมนุษยชาติ
ทำให้อารยธรรมในสังคมโลกเปลี่ยนแปลงไปอย่างมาก
ทั้งทางด้านการเมือง เศรษฐกิจ สังคม และวิทยาการ
การปฏิวัติอุตสาหกรรมได้ดำเนินสืบเนื่องมาจนถึงปัจจุบัน
ซึ่งถือกันว่าเป็นการปฏิวัติอุตสาหกรรมระยะที่สาม
พลังความรู้ทางด้านวิทยาศาสตร์ และเทคโนโลยีที่สั่งสมเพิ่มพูนมาตลอดเวลานี้
ทำให้ผู้คนมีความเป็นอยู่ที่สะดวกสบายขึ้น
ชีวิตยืนยาวขึ้น ประชากรเพิ่มมากขึ้น
มีความก้าวหน้าทางวัตถุในทุกๆ
ด้าน รวมทั้งเป็นปัจจัยสำคัญที่ทำให้สังคม
โลกอันกว้างใหญ่ได้ติดต่อกันใกล้ชิดขึ้นในเวลาอันรวดเร็ว
จนดูเสมือนหนึ่งเป็นโลกไร้พรมแดน
ขณะเดียวกันสังคมก็ซับซ้อนมาก
ข้อมูลความรู้ก็มากท่วมท้น จนวิธีทำ
filing ด้วยมือและใช้เทคโนโลยีธรรมดาไม่อาจสนองสภาพดังกล่าวได้
การรวบรวมจัดเก็บข้อมูลให้เป็นระบบจึงพัฒนามาเป็นฐานข้อมูล
หรือที่เรียกว่า database โดยการใช้เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์
ซึ่งได้คิดค้นพัฒนาดีขึ้นเรื่อยๆ
มาช่วยประมวลผล นอกจากนั้น เทคโนโลยีสื่อสารโทรคมนาคมต่างๆ
ที่พัฒนาขึ้นมาในช่วงการปฏิวัติอุตสาหกรรมระยะที่สามนี้
ทำให้การไหลบ่าของข้อมูล ข่าวสาร
และความรู้ต่างๆ ดำเนินไปทุกทิศทาง
ทั้งจากภายในประเทศและต่างประเทศจนเกิดกระแสสารสนเทศท่วมท้น
(information explosion) เมื่อยิ่งมีสารสนเทศมาก
การทำฐานข้อมูลก็ยิ่งมีความสำคัญและเป็นสิ่งจำเป็น
รวมทั้งทำให้เกิดเครือข่ายสารสนเทศด้วย
